– Dette er ikkje ein statistikk vi ønskjer å toppa. At Noreg ligg høgast på bruk av kokain blant unge vaksne er urovekkjande, seier helsedirektør Cathrine M. Lofthus.
Rapporten byggjer på tal frå EU-landa, samt Noreg og Tyrkia, og viser mellom anna bruk av kokain dei siste 12 månadene. Dei norske tala er frå 2024 og viser at delen unge vaksne som rapporterer at dei har brukt kokain, ligg på 5,6 prosent. Ferske tal frå 2025 viser ein del på 4,5 prosent. Endringar frå eitt år til eit anna må tolkast med varsemd. Over ein tiårsperiode har delen auka frå eit nivå på 2–3 prosent i perioden 2013–2018 til dagens nivå. Auka tilgjenge kan vere ein del av forklaringa på utviklinga.
– Vi har kunnskap frå fleire kjelder, som tal over mengd beslaglagt kokain og talet på personar i behandling for kokainavhengigheit, som òg tyder på at kokainbruk har auka, seier ho.
Avhengigheitsskapande
Bruk av kokain er ofte knytt til fest og uteliv, og skjer gjerne i kombinasjon med alkohol.
– At rusen kjem raskt etter inntak er ein viktig grunn til at stoffet er svært avhengigheitsskapande. Ved gjenteken bruk over tid utviklar ein toleranse, noko som inneber at ein treng større og oftare dosar for å oppnå same effekt. Hos unge, der hjernen framleis er under utvikling, er bruk av kokain særleg skadeleg, seier Lofthus.
Helsedirektoratet følgjer opp førebyggings- og behandlingsreforma til regjeringa med eit nasjonalt program for rusførebyggjande arbeid. Programmet omfattar mellom anna eit kurs til kommunane om kva som faktisk verkar i rusførebygging, basert på internasjonale standardar. I tillegg gjennomfører Helsedirektoratet kampanjar og tiltak retta mot ungdom og foreldre for å styrkje kunnskapen og gjere det lettare å seie nei til rus.
– Det er viktig å få fram at dei aller fleste ungdomar og unge vaksne ikkje brukar kokain eller andre ulovlege rusmiddel. Samstundes ser vi ein auke i sjølvrapportert bruk av kokain over tid, og det uroar oss, seier ho.
Vekst i nye rusmiddel og vaping
Om lag 25 millionar europearar har brukt cannabis det siste året, og det gjer cannabis til det mest brukte ulovlege rusmiddelet i Europa. Nye cannabisprodukt dukkar stadig opp, samstundes som det òg er eit større utval av opioid og sentralstimulerande stoff på marknaden. I gjennomsnitt blir eitt nytt psykoaktivt stoff oppdaga kvar veke. Det totale talet på stoff som blir overvaka av EUDA er no oppe i 1 050, og 50 nye stoff vart registrerte i 2025.
EUDA rapporterer ei aukande uro for at vaping blir ein ny inngangsport for rusmiddel. Det er beslaglagt e-sigarettar med syntetiske og halvsyntetiske former for cannabis, og EUDA fryktar ei utvikling der nye syntetiske opioid finn vegen til e-sigarettar.
– Vi ser ein auke i bruk av vape blant unge i Noreg, utan at vi kan knyte det til ulovlege rusmiddel. Samstundes har vi ei streng regulering som vart ytterlegare skjerpa med forbodet mot netthandel frå 1. januar, seier Lofthus.
Reduksjon i hepatitt C
European Drug Report 2026 viser at Noreg er gode på behandling av hepatitt C blant personar som brukar rusmiddel. Noreg blir nemnt spesielt i rapporten når det gjeld eliminering av hepatitt C-viruset blant personar som injiserer rusmiddel. Dette er ei god nyheit som er verd å ta med seg.
– Nedgangen i førekomst kan i stor grad tilskrivast auka behandling, etter at effektive og skånsame legemiddel har vore gratis tilgjengelege for alle med hepatitt C sidan 2018.
Ketamin
Talet på personar i behandling for ketaminproblem har auka kraftig i Europa, frå 413 tilfelle i 2019 til 1 796 i 2024. Ketamin er eit viktig legemiddel som blir brukt til bedøving og smertelindring, men blir i aukande grad misbrukt som rusmiddel i Europa – særleg blant ungdom og i utelivet, der stoffet ofte blir sniffa som pulver. Trass i auken er bruken framleis relativt låg. Samstundes ser vi teikn til at stoffet blir meir tilgjengeleg, og det er viktig å peike på at det kan gje alvorlege helseskadar. Risikoen varierer frå akutte forgiftingar til alvorlege, langvarige skadar.
På bakgrunn av auken i ketaminbruk observert i Europa, er det frå og med 2026 inkludert spørsmål om bruk av ketamin i den norske rus- og tobakksundersøkinga.
System for tidleg varsling i Noreg: EWS og overdosefare.no
I 2024 vart det registrert 342 narkotikautløyste dødsfall i Noreg, der nokre av dødsfalla kan knytast til bruk av kokain. Utviklinga i kokainbruk og -marknaden, inkludert variasjonar i styrke og moglege forureiningar, understrekar behovet for tidleg varsling. Noreg deltek difor i EUs Early Warning System on new psychoactive drugs (EWS), som overvakar og varslar om nye og endra rusmiddeltrendar. Som ein del av strategien for å redusere talet på overdoser i Noreg lanserte Helsedirektoratet overdosefare.no for å kunne varsle raskt om farlege stoff i omløp. Målet er å gje rusbrukarar og helsetenester høve til å ta forholdsreglar og førebyggje overdoser og dødsfall.
– Med overdosefare.no sikrar vi umiddelbar og samstundes varsling til alle råka. Når brukarar veit at farlege stoff er i omløp, kan dei ta grep for å redusere risikoen – og tenestene kan mobilisere ressursar og setje i verk beredskap, seier helsedirektør Cathrine M. Lofthus.